Umaszczenia

Zgodnie ze wzorcem rasy, u saluki dopuszczalne są wszystkie kolory i ich kombinacje. Jedynie umaszczenie pręgowane uznawane jest za niepożądane. W całej dowolności, jaką umożliwia wzorzec rozróżniamy jednak wiele charakterystycznych schematów. Osoby choć odrobinę znające charty perskie bez problemu rozpoznają psy białe, kremowe, złote czy grizzle. Trudności w nazewnictwie umaszczeń przysparzają psy, na których sierści pojawiają się dodatkowe znaczenia lub schematy łączą się, tworząc unikatowe połączenia.
W niniejszym artykule postaram się przybliżyć wiele niuansów, jakie mogą namieszać nam w głowach w przypadku saluki. Pewnie wielu z Was odkryje w swoich psach rodzaje znaczeń, z których wcześniej nie zdawaliście sobie nawet sprawy. Niestety internetowe bazy danych czy zgłoszenia na wystawy posiadają bardzo uproszczone formularze, w których dostępne są jedynie podstawowe umaszczenia do wyboru. Pies rudy z czarnymi frędzlami i maską pozostanie zatem rudym, ten czarny grizzle z rudymi znaczeniami ot po prostu grizzle, i tak dalej… W naszej bazie kolory podstawowe określane są na podstawie poniższego podziału, z wszelkimi znaczeniami wymienionymi w osobnej rubryce.
Aby tekst nie przytłaczał, aby czytało się go swobodnie, pozwoliłam sobie pominąć kwestie związane stricte z genetyką – o nich przeczytać można więcej na stronach, do których odnośniki podane są na końcu tekstu.

 

Umaszczenia chartów perskich podzielić można na kilka zasadniczych grup, w których umaszczenia związane są ze sobą ściśle pod względem genetycznym lub stanowią stopień nasilenia znaczeń:

 

I. JEDNOLITE W ODCIENIACH OD BIELI DO RUDEGO

Wszelkie odcienie barwy rudej – od mahoniowej, przypominającej typowe umaszczenie setera irlandzkiego, aż po niemal śnieżnobiałą – są genetycznie powiązane. Nasycenie koloru zależy od intensywności feomelaniny w skórze, tj. pigmentu odpowiadającego za kolory od czerwonego do żółtego. Charakterystyczny jest fakt, że psy o jednolitym umaszczeniu tego typu rodzą się jasne i ciemnieją z wiekiem. Psy te posiadać mogą nieco słabszy pigment, a ich wibrysy są zwykle białe.

 

BIAŁE / WHITE

Sierść jednolicie biała. Możliwy delikatny kremowy nalot na łopatkach i grzbiecie – pamiętajmy, genetycznie psy te nie są białe, lecz o ekstremalnie jasnym odcieniu kremowego.

 

 

 

 

 

 

KREMOWE / CREAM

Sierść jasna, w odcieniach beżu.

 

 

 

 

 

 

 

ZŁOTE / GOLD

Sierść jednolicie złota, kolorystycznie jaśniejsza, o mniej intensywnym odcieniu niż rude.

 

 

 

 

 

 

 

PŁOWE / FAWN

Sierść jednolicie płowa (często potocznie określana jako kawa z mlekiem), występująca najczęściej w połączeniu z białymi znaczeniami na pysku, brwiach, nogach, brzuchu, klatce piersiowej i spodniej części ogona – podobnie jak w przypadku psów rudych z białymi znaczeniami.

 

 

 

 

 

RUDE / RED

Dawniej zwane również czerwonym.

Występuje w dwóch wariantach:
a) sierść jednolicie ruda na całym ciele – występująca w odcieniach od jasnorudego, aż po mahoniowe
b) sierść jednolicie ruda, występująca w połączeniu z białymi znaczeniami – na pysku w formie białej maski – tj. plamki na brwiach, kufa z charakterystycznym rozszerzeniem na policzki, jak również na nogach, brzuchu, klatce piersiowej i spodniej części ogona. Wraz z wiekiem zakres białych znaczeń może się poszerzać, szczególnie na pysku.

Ciekawostka:
Identyczne rozmieszczenie białych znaczeń u rudych szpiców japońskich (shiba, akita) zwane jest urajiro. Podobne umaszczenie występuje również u welsh corgi. Są to jedyne rasy, u których zaobserwowano tego rodzaju znaczenia. We wszystkich przypadkach mogą być wywołane przez ten sam lub podobny gen.

 

 

 

 

 

 

II. SABLED – CZYLI PRZESIANIE CZARNYM WŁOSEM

U wielu saluki na tle koloru podstawowego zaobserwować możemy pojawiające się w różnym stopniu nasilenia czarne włosy. Występują one u saluki, które mają gen przesiania włosem czarnym, znacząco ciemniejszym od koloru podstawowego lub o czarnych końcówkach. W języku angielskim takie psy określa się mianem sabled – określenie to nie ma polskiego odpowiednika. W przypadku podobnie umaszczonych chartów rosyjskich używa się określenia sobolowe (choć borzoje, które są sable mają schemat umaszczenia grizzle z czarnym płaszczem jaśniejącym ku dołowi, dającym podobny efekt przesiania czarnym włosem). Nie spotyka się tego określenia przy opisach saluki, nie w języku polskim. Utarło się, że takie psy określa się jako np. rude z czarnymi frędzlami, co prawdę mówiąc, nie do końca oddaje istotę rzeczy…
Szczenięta mające ten gen rodzą się niemal czarne – z upływem czasu czarny włos w większości stopniowo wypada, psy jaśnieją. Intensywność znaczeń zmieniać może się wraz z porą roku oraz wiekiem psa, aż do całkowitego zaniku. Niektóre psy rodzą się z ciemnym nalotem, który zaniknąć potrafi już w pierwszych miesiącach życia i nigdy nie powrócić – pod względem genetycznym, te psy nie będą jednak psami o umaszczeniu jednolitym, choć na takie wyglądają.
Przesianie najczęściej występuje u psów o umaszczeniu rudym i płowym, a także szarym. W parze z tym genem idzie mocny pigment i czarne wibrysy. Jeśli pies ma genetycznie czekoladowy pigment – przesiany będzie włosem czekoladowym!

 

Wyodrębnić można kilka stopni intensywności przesiania czarnym włosem:

 

  1. czarny czaprak, maska, frędzle na uszach, itp. – na ciemnorudym tle
  2. czarne frędzle na uszach i pojedyncze czarne włosy występujące głównie w okolicy szyi i karku – na rudym/płowym tle
  3. zanikające czarne frędzle na uszach na rudym/płowym tle
  4. złote/kremowe o lekkim lub prawie niewidocznym przesianiu

 

Czarne znaczenia występujące u psów o umaszczeniu przesianym czarnym włosem:

a. ZNACZENIA NA USZACH

Czarny włos występujący na krańcach uszu. U psów długowłosych powstają zatem długie pasma, tzw. czarne frędzle (ang. black fringes), od których wzięła się nazwa zwyczajowa umaszczenia.

b. CZAPRAK

Jednolicie czarna sierść pokrywająca większą część grzbietu. Charakterystyczny dla takich ras jak owczarek niemiecki, ogar polski – u saluki przybiera podobny kształt i zakres.

c. MASKA

Jednolite ciemne umaszczenie na kufie, zwykle czarne (w kolorze pigmentu). Może maskować znaczenia koloru podstawowego – np. podpalane znaczenia na pysku u psów czarnych podpalanych, białą maskę psów rudych z białym, itp. Maski miewają różny zasięg:

 

  1. obejmujące jedynie obszar kufy,
  2. obejmujące głowę włącznie z brwiami, a nawet uszami,
  3. obejmujące jedynie mózgoczaszkę psa, przypominając kształtem wdowi szpic typowy dla masek schematu grizzle,
  4. występować mogą również na głowie z wyłączeniem obszaru kufy – taką maskę nazywamy z ang. vizard. Często ten rodzaj maski zakrywa kolor podstawowy, ale pozostawia widoczne dodatkowe jasne znaczenia (np. podpalania nad brwiami).

 

d. HISZPAŃSKIE ZNACZENIA

Ang. spanish sabling; określane również jako extreme masking.

Przesianie czarnym włosem w obrębie szyi, przedpiersia, klatki piersiowej, czasem nawet łap, występujące zwykle w połączeniu z czarną maską.

 

 

 

 

 

 

III. UMASZCZENIA PODPALANE

Podpalania to niewielkie znaczenia na nogach, klatce piersiowej i brwiach we wszystkich odcieniach rudego, złotego lub kremowego. Występować mogą przy każdym innym umaszczeniu, jednak najczęściej pojawiają się na jednolitym czarnym lub czekoladowym tle.

 

CZARNE PODPALANE / BLACK AND TAN

Sierść jednolicie czarna ze znaczeniami we wszystkich odcieniach od rudego do kremowego.

Niektórzy wariant ze znaczeniami o barwie kremowej wyróżniają jako osobne umaszczenie, nazywając je czarno-kremowym.

Możliwe drobne białe znaczenia (czubki palców, plamka na piersi).

 

 

 

 

CZARNO-SREBRNE / BLACK AND SILVER

Sierść jednolicie czarna z podpalaniami w kolorze jak najbardziej zbliżonym do bieli. Dodatkowe białe znaczenia zlewają się wtedy z podpalaniami.

 

 

 

 

 

 

CZEKOLADOWE PODPALANE / CHOCOLATE AND TAN

Sierść jednolicie czekoladowa (ciemnobrązowa, wątrobiana) o identycznym schemacie znaczeń. Podpalania występują we wszystkich odcieniach rudego/złotego/kremowego. Możliwe drobne białe znaczenia.

Gen tego umaszczenia wpływa na kolor pigmentu – to, co w przypadku innych umaszczeń jest czarne, tu występuje czekoladowe. Na ciele takich psów nie znajdziemy zatem żadnych czarnych włosów, a nos, granice powiek i wargi są także czekoladowe / wątrobiane.

 

 

 

CZARNE PODPALANE Z BIAŁYM

Umaszczenie czarne podpalane z dodatkowymi drobnymi białymi znaczeniami. Funkcjonuje również pod nazwą tricolour, jednak ze względu na związane z nią nieścisłości, odchodzi się od jej stosowania – można tak bowiem nazwać każdego psa, w którego umaszczeniu obecne są trzy kolory. Najczęściej określano tak psy, które pod względem genetycznym są w rzeczywistości czarne-podpalane, a niosące dodatkowe geny ujawniające białe znaczenia o różnym stopniu nasilenia.

 

 

 

IV. GRIZZLE

Sierść w jednolitej ciemniejszej barwie występuje w formie tzw. płaszcza – tj. na grzbiecie, bokach ciała, zewnętrznych partiach kończyn, w tym także na całej górnej linii ciała psa – od czubka nosa, po czubek ogona. Wyobrazić sobie można, że płaszcz ten „przykrywa” jaśniejszy odcień pod spodem. W pozostałych miejscach na ciele, tj. na głowie, uszach, podgardlu, piersi, nogach, brzuchu i spodniej części ogona, występuje zatem kontrastujący jaśniejszy kolor sierści, zwykle biały, kremowy lub jasno-rudy. Dopuszczalne są wszystkie kolory płaszcza – czarny, szary, czekoladowy, rudy, złoty, itp. Intensywność jego odcienia zmieniać może się wraz z porą roku oraz wiekiem psa.
Dla tego umaszczenia charakterystyczny jest układ znaczeń na głowie, tworzący swego rodzaju jasną maskę. Ciemna strzałka ciągnie się od trufli nosowej wzdłuż kufy, rozszerzając nieznacznie między oczami. Na czole granica między obiema barwami przypomina swoim kształtem wdowi szpic. Znaczenia na głowie zwane bywają odwrotną maską (maska jest zwykle najciemniejsza, tu – najjaśniejsza).

Umaszczenie to występuje jedynie u chartów – saluki, borzojów, chartów polskich i afgańskich. Świadczyć może to o bliskim pokrewieństwie wspomnianych ras. Tylko w przypadku saluki używa się nazwy grizzle, w pozostałych rasach mówi się o umaszczeniu domino.
AKC uznaje grizzle nie jako osobne umaszczenie, a znaczenia na umaszczeniu podstawowym – faktycznie jest to wzór występujący na jasnym tle, choć wiadomo już, że za grizzle odpowiada osobny gen. Około 20 lat temu głosiło się, by klasyfikować psy grizzle według odcienia ich barwy podstawowej (tj. jaśniejszych partii umaszczenia). Pies o kremowych znaczeniach i czarnym płaszczu byłby kremowym grizzle. Więcej sensu ma nazywanie ich po kolorze płaszcza, z dodaniem informacji o barwie podstawowej (znaczeniach).

 

Rozróżnia się kilka podstawowych odcieni, biorąc pod uwagę kolor płaszcza:

CZARNE / BLACK

Jednolicie czarny płaszcz występuje na tle barwy podstawowej w odcieniach od białej po rudą. Poniższe przykłady przedstawiają różne wariacje.

 

SZARE, SREBRNE / GREY, SILVER

Płaszcz występuje w różnych odcieniach szarości, w zależności od miejsca na ciele. Znaczenia są zwykle białe lub jasnokremowe.

 

 

 

 

 

 

 

* CIEMNOSZARE / DARK GREY, SHADED GREY

Płaszcz występuje w różnych odcieniach ciemnej szarości aż do czerni, w zależności od miejsca na ciele. Znaczenia zwykle są białe, kremowe lub szare. Bardzo często widoczna jest czarna maska, frędzle na uszach – logiczne więc zatem, że płaszcz jest szary, ale bardzo mocno przesiany czarnym włosem.

 

 

 

ZŁOTE / GOLD – KREMOWE / CREAM – PŁOWE / FAWN

W przypadku tych trzech umaszczeń barwa podstawowa jest odpowiednio złota, kremowa lub płowa. Płaszcz ma często podobny, zlewający się z tłem odcień, lecz z ciemniejszym nalotem – przesiany jest ciemnym włosem, jednak nie czarnym, raczej płowym, w odcieniach szarości. Płaszcz ma tendencję do rozjaśniania się z wiekiem, wręcz do zaniku (stąd nazwa złote/kremowe/płowe grizzle, a nie szare). W skrajnych przypadkach, gdy schemat grizzle staje się nieczytelny wydaje się, jakby psy te miały umaszczenie jednolite lub przesiane ciemnym włosem.

 

RUDE / RED

Płaszcz występuje w różnych odcieniach odpowiednich dla rudego umaszczenia, możliwe przesianie czarnym włosem. Barwa podstawowa zwykle również ruda lub złota, kremowa – o wyraźnie jaśniejszym odcieniu lub przynajmniej wyróżniona poprzez silniejsze przesianie czarnym włosem w miejscu występowania płaszcza. Płaszcz ma tendencję do zaniku.

 

 

 

 

 

* JELENIE / DEER

Zwyczajowa nazwa rudego grizzle, w przypadku gdy płaszcz jest ciemnorudy i mocno przesiany czarnym włosem (w różnym natężeniu w zależności od miejsca na ciele), a barwa podstawowa również również ruda.

 

 

 

 

CZEKOLADOWE / CHOCOLATE

Schemat umaszczenia jest identyczny jak w przypadku czarnego grizzle, ale zamiast czerni występuje tu kolor czekoladowy.

 

 

 

 

 

 

 

V. BIAŁE ZNACZENIA I ICH ZAKRES

Białe znaczenia powstają wtedy, gdy skóra nie jest w stanie wytworzyć w danym miejscu pigmentu. Skóra pod taką sierścią jest nie szara, a różowa. Zaobserwować możemy to również na poduszkach łap i pazurach – w miejscach, gdzie nie ma pigmentu będą one jasne.
Takie znaczenia są niezwykle popularne u saluki – obejmują wszystko od małej plamki na czole, aż po biel tak dominującą, że kolor podstawowy ograniczony zostaje do niewielkich łatek na ciele. Biel zakryć może każdy kolor podstawowy (epistaza).

 

Wyróżnić możemy różne stopnie nasilenia znaczeń:

DROBNE ZNACZENIA:

Delikatne białe znaczenia, ang. trim – tj. końcówka ogona, czubek nosa, czubki palców, plamka na piersi lub głowie – zwykle nie wpływają na zmianę nazwy umaszczenia danego psa, szczególnie jeśli występują pojedynczo.
Jeśli delikatne znaczenia występują razem i/lub mają szerszy zasięg – tj. końcówka ogona, strzałka na głowie, skarpetki, krawat na szyi/piersi – mogą wpłynąć na nazewnictwo koloru (np. czarne podpalane z białym).

 

IRLANDZKIE ZNACZENIA

Ang. irish markings. Białe znaczenia na pysku, szyi, klatce piersiowej, łapach i ogonie. Biały nie nachodzi na grzbiet za kłębem, ale może pojawić się wokół szyi (obróżka).

 

PARTICOLOUR / PARTI

Łaciate, ang. piebald – jednak w przypadku saluki stosujemy określenie particolour. Białe znaczenia pokrywające więcej niż 50% ciała. Widoczny efekt to duże nieregularne łaty ciemniejszego koloru na białym tle. Łaty zwykle umiejscowione są na głowie i tułowiu. Niemal zawsze plama koloru jest u podstawy ogona, a rzadko na kończynach poniżej łokcia. Łaty mogą występować w każdym możliwym kolorze i schemacie umaszczenia (pamiętajmy, że to biel „zakrywa” faktyczne umaszczenie psa). Każda łata pokazuje kolor lub fragment schematu koloru podstawowego, jaki w danym miejscu by wystąpił, nawet gdyby pies nie miał białych znaczeń.

 

 

DERESZ
W obrębie białych znaczeń bardzo często występują drobne ciemne cętki – głównie na kufie, podgardlu, piersi, brzuchu i kończynach. Różnie się je nazywa, najczęściej stosowane określenia to dropia lub deresz (ang. ticking, spotting, roaning).

Plamki związane są ze schematem umaszczenia podstawowego danego psa – w konkretnych miejscach na ciele mają kolor taki, jaki pojawiłby się tam, gdyby nie występowały białe znaczenia. Na przykład dla psa o podstawowym umaszczeniu czarnym podpalanym czarne cętki pojawiałyby się w miejscach, gdzie w tym schemacie występuje sierść czarna, a rude w miejscach podpalań.
Co ciekawe, zaraz po urodzeniu cętki nie są widoczne – pojawiają się w pierwszych tygodniach, miesiącach życia, a wraz z wiekiem mogą poszerzać zasięg swojego występowania.

 

BIAŁE ZNACZENIA A TRADYCJA
Ciekawostką są występujące u wielu saluki niewielkie białe plamki, mające swoje tradycyjne nazwy i znaczenia. Beduini hodujący saluki posiadali psy o różnorodnych umaszczeniach, jednak te mające owe plamki uważane były za obdarzone szczególnymi cechami.
⁃ Plamka na środku czaszki, nad brwiami, nazywana jest pocałunkiem Allaha – psy te uważane były za błogosławione.
⁃ Małe białe znaczenia na bokach dolnej partii szyi (zwykle na jednym boku) znane są jako odcisk palca Allaha, i świadczą o tym, zostały naznaczone i błogosławione przez samego Allaha. Tak jest też zwane delikatne wgłębienie mięśnia przy granicy łopatki, nie występujące u wszystkich psów.
⁃ Niewielka biała strzałka na szyi, wzdłuż kręgosłupa – to tzw. znak szybkości. Wierzono, że dany pies będzie świetnym biegaczem.
⁃ Biały pędzelek na końcówce ogona sugerować miał, że dany saluki będzie doskonałym łowcą. Wiele przedstawicieli rasy, niezależnie od umaszczenia, taki pędzelek ma – kiedyś była to cecha wpisana we wzorcu rasy.

 

VI. UMASZCZENIA KONTROWERSYJNE

CZARNE / BLACK

Sierść jednolicie czarna. Możliwe drobne białe znaczenia na piersi, nosie, łapach.

Mimo iż od lat 30-tych XX wieku kolor jednolicie czarny jest oficjalnie uznanym przez standard (AKC) umaszczeniem saluki i bywał wymieniany w początkowych publikacjach na temat rasy (nawet już w latach 20-tych), ciągle wywołuje on kontrowersje.

Uważa się, że jednolicie czarne saluki występowały od zawsze, jednak większość badaczy twierdzi, że nie przetrwały okresu obu wojen światowych. W ostatnich latach umaszczenie to pojawiło się ponownie – np. w hodowlach, które zajmowały się hodowlą innych ras, w których takie umaszczenie powszechnie występuje (np. chartów afgańskich) lub w hodowlach, do których sprowadzono psy z krajów pochodzenia, w których występują też inne podejrzane umaszczenia, jak opisywane poniżej psy szare i pręgowane. Niektórzy mają wobec tego wątpliwości, czy psy czarne, jakie widzimy dzisiaj pochodzą z pierwotnej puli genetycznej saluki, czy może jakiejś innej rasy…

 

SZARE / GREY, SILVER

Sierść szara, o różnych odcieniach w zależności od części ciała – zwykle jaśniejszy włos na uszach, łopatkach, podbrzuszu, jak również pióra na łapach i ogonie.

Umaszczenie bardzo podobne do szarego grizzle – w tym przypadku nie występują jednak typowe dla grizzle znaczenia na głowie.

Odcień szarego może dość drastycznie zmienić się z wiekiem – pies, który za młodu jest niemal czarny, na starość może mieć sierść o bardzo jasnym odcieniu.

Podobnie jak w przypadku umaszczeń o odcieniach rudego, na szarym kolorze podstawowym występować może przesianie ciemnym włosem, czarnym lub ciemnoszarym. Schemat przesiania jest wtedy identyczny, może ono występować w takich samych zakresach i stopniach intensywności.

 

PRĘGOWANE / BRINDLE

Umaszczenie niepożądane we wzorcu, choć występujące w niektórych liniach, gównie o pochodzeniu tzw. desert bred lub COO (countries of origin), tj. z krajów pochodzenia. Pionowe czarne pręgi/paski na ciele, zwykle na rudym lub płowym tle. Pręgi występują w kolorze pigmentu. Gęstość, intensywność pręgowania jest cechą indywidualną.
Pręgowanie może występować w kilku wariantach:
⁃ na całym ciele,
⁃ w przypadku psów o umaszczeniu podpalanym lub grizzle – jedynie w obszarze jaśniejszych znaczeń,
⁃ w obrębie płaszcza – w przypadku psów o umaszczeniu grizzle.

Gen warunkujący umaszczenie pręgowane występuje u psów na całym świecie, wśród wielu ras oraz mieszańców. Co ciekawe, genu tego nie posiada najbliższy krewny psa domowego – wilk. Popularność jego występowania wśród populacji psów wskazuje jednak, iż jest to bardzo stara, dobrze wykształcona mutacja. Gen ten jest dość skomplikowany, jednak metoda jego dziedziczenia bardzo prosta. To gen dominujący, co znaczy, że jeden posiadający go rodzic wystarczy, by przekazać gen potomstwu.

Już od wielu lat miłośnicy chartów perskich spierają się co do tego, czy pręgowane egzemplarze spotykane na Bliskim Wschodzie są reliktem starożytnego, zapomnianego lub wyeliminowanego w wyniku selektywnej hodowli umaszczenia, czy raczej nowożytnym problemem, powstałym poprzez krzyżówki saluki z innymi chartami. Ludzie podzielili się na dwie grupy – tych oskarżających pręgowane saluki o bycie mieszańcami oraz tych, którzy oskarżali stronę przeciwną o ograniczanie puli genowej rasy. Wieloletni hodowcy i sędziowie zwykle byli pośrodku tego sporu, nie zajmując żadnej ze stron.
W obecnych wzorcach rasy umaszczenie pręgowane jest określone jako niepożądane. We wzorcu AKC wymieniono dozwolone kolory oraz podkreślono fakt, iż ich kombinacje są również dopuszczalne. Niestety pod względem genetycznym umaszczenie pręgowane jest zjawiskiem odrębnym – żadna mieszanka genów umaszczeń dozwolonych nie zaowocuje powstaniem na ciele psa pręgowania, to osobna mutacja genów.

W publikacjach pochodzących z okresu początku hodowli saluki w Europie, tylko raz pojawia się stwierdzenie, że umaszczenie pręgowane jest niepożądane – a mianowicie w tekście „Salukis” autorstwa Gladys Lance ze słynnej hodowli Sarona, opublikowanym w The Dog World, w roku 1926. Żaden z wczesnych importów saluki do Anglii nie był pręgowany, ani nie ma udokumentowanych pręgowanych przodków. Niestety, większość rodowodów z tych czasów jest niekompletna lub niedokładna. Znamy jednak 9 psów, które zostały wyhodowane i zarejestrowane jako pręgowane – sześć w Wielkiej Brytanii, trzy w USA. To bardzo niewiele zważywszy na populację rasy w tym czasie. Na podstawie przetrwałych zdjęć i relacji świadków nie wszystkie okazały się faktycznie psami pręgowanymi (np. Amherstia Nazarat – faktycznie ruda grizzle), jeden z nich najpewniej nie był czystej rasy. Istnieje wiele przykładów podobnych błędów w dokumentach. Psy takie pojawiały się jednak sporadycznie od początku hodowli, pojedyncze znane egzemplarze zdobywały nawet odznaczenia na wystawach. Mimo tego, nie ma dowodów, by saluki sprzed II wojny światowej, zarejestrowane lub chociaż opisywane jako pręgowane, miały potomstwo, które da się połączyć z liniami hodowlanymi z lat 60-tych lub obecnych.

Pytaniem zasadniczym jest, czy pręgowane saluki występowały faktycznie w krajach pochodzenia? Mary-Beth Halsey-Rogers, prowadząca hodowlę Melik i specjalizująca się w saluki o rodowodzie kurdyjskim, twierdzi, że pręgowane saluki występowały od bardzo dawna; wskazuje na obrazy i dzieła sztuki przedstawiające pręgowane charty, pochodzące z czasów, gdy istniały już pierwsze saluki, tj. ok. 200 roku p.n.e. Wzmianki o umaszczeniu pręgowanym pojawiają się również w opracowaniach Florence Amherst, jednej z pierwszych miłośników, znawców i hodowców saluki w Europie (np. w encyklopedii Hutchinsona z 1934r. wspomniała o rudym i szarym umaszczeniu pręgowanym, opublikowane zostały dwie fotografie z psem pręgowanym, ale trudno stwierdzić, czy przedstawiają faktycznie saluki). Była ona również posiadaczką kilku z przytoczonych wyżej pręgowanych przedstawicieli rasy. Są też badacze, jak. np. Terence Clark, tłumacz i dyplomata w krajach arabskich, który twierdzi, iż w czasie swoich wieloletnich podróży po Bliskim Wschodzie widział setki saluki, ale tylko kilka osobników pręgowanych…

***

Pojawiające się coraz częściej w ostatnich latach saluki o opisywanych wyżej nietypowych kolorach wywołały wśród miłośników rasy, sędziów i hodowców spore poruszenie. Psy te często mają lub przekazują w genach czarne maski – przez wielu również uważane za nietypowe i niepożądane u tej rasy, a popularne wśród innych charcich ras, m.in. wśród chartów afgańskich, sloughi, czy tazy. Uwagę przykuwa fakt, iż w ich przypadku powyższe umaszczenia są w pełni akceptowalne.

Warto przytoczyć w tym momencie kwestię bliskiego pokrewieństwa chartów perskich i afgańskich, a przede wszystkim kwestię umaszczeń, które występują u obu ras. Wróćmy na chwilę do psów grizzle / domino. Tak umaszczone saluki występują od zawsze. W przypadku afganów nie jest to do końca pewne i jasne, gdyż popularność takich psów wzrosła dopiero w latach 50-tych za sprawą jednego utytułowanego psa – przypomina to nieco historię pręgowań u saluki. Możliwe są dwa scenariusze: oba umaszczenia obecne były u obu ras od początku z racji wspólnego przodka lub geny te pojawiły się później. Niestety proces kształtowania chartów afgańskich jako rasy jest skomplikowany. Możliwe, że w tym procesie wzięły udział właśnie saluki. Czyżby mieszane potomstwo z tego okresu mogło być użyte w hodowli saluki i „zaszczepić” nowe geny? Mogło. Są to jednak tylko spekulacje.

Podobne spekulacje wysnuwać można analizując zmiany, jakie zachodziły na Bliskim Wschodzie po I wojnie światowej, po rozpadzie Imperium Osmańskiego. Nastąpił znaczący rozwój przemysłu, irygacji terenu oraz środków transportu i komunikacji. Pustynie przestały być odizolowane od świata, a jej mieszkańcy w większości wynieśli się do miast. Coraz mniej ludzi kultywowało tradycje hodowli i polowań z chartami. W efekcie rozwoju ekonomicznego zaobserwować można było napływ ludzi z zewnątrz, a ci oprócz rodzin i dobytku, sprowadzili też swoje psy. Niektórzy miejscowi zaczęli importować interesujące ich psy (np. greyhoundy) i krzyżować z własnymi. Z czasem tak charakterystyczne dla Nomadów wielbłądy i czarne namioty zostały zastąpione klimatyzowanymi domami i samochodami. W wielu krajach wprowadzono zakazy polowań na gazele i inną zwierzynę, więc wierni tradycji ludzie wyjeżdżali z psami do Sudanu lub Pakistanu, by tam dalej polować. Jedynie na terenach, do których nie dotarła cywilizacja, saluki ciągle polowały jak dawniej. Czy wobec tego obecne importy są równie wartościowe jak dawniej? Szczerze mówiąc, trudno stwierdzić. Trzeba mieć jednak na uwadze, że sytuacja na Bliskim Wschodzie drastycznie się zmieniła.

 

VII. PARĘ SŁÓW O PIGMENCIE

Mówiąc o kolorach, powinno się również omówić kwestię pigmentu. Pigmentacja nosa, skóry, poduszek łap, pazurów, obramień oczu – mówić powinno się o wszystkim, jednak to pigmentacja trufli nosa skupia na sobie zwykle najwięcej uwagi, wywołując tym samym najwięcej kontrowersji.
We wzorcu rasy zaznaczono wyraźnie, iż nos powinien być czarny lub brązowy (wątrobiany). Wzmianka o wątrobianym nosie jest we wzorcu głównie z racji występowania psów o umaszczeniu czekoladowym, dla których wątrobiany nos jest typowy. Występują czasem psy o genetycznie uwarunkowanym czekoladowym pigmencie, jednak w przeważającej większości przypadków saluczy nos jest czarny. Podobnie rzecz ma się z kolorem oczu. Według wzorca oczy mają być koloru ciemnobrązowego do orzechowego, z których ten ostatni akceptowalny powinien być tylko w przypadku psów czekoladowych lub o czekoladowym pigmencie. Tak samo jak jasny nos, tak jasne oko u psów o czarnym pigmencie uważane jest zwykle za wadę.
Niektóre umaszczenia niejako gwarantują obecność mocnego pigmentu, np. przy przesiane czarnym włosem i czarne podpalane mają zawsze czarny nos, który nigdy nie jaśnieje. Psy jednolicie kremowe czy złote, nawet o ciemnym odcieniu tego umaszczenia, mogą mieć nosy czarne przez całe swoje życie, jednak to właśnie one najczęściej mają problem z pigmentacją, szczególnie w starszym wieku. Psy tracą pigment głównie na trufli nosowej i na obramówkach oczu, podczas gdy pozostałe części ciała pozostają bez zmian. Saluki o umaszczeniu grizzle cechuje pojawiający się często zimowy nos – czyli różowa plamka lub pionowy pasek wzdłuż całej trufli nosa, pojawiający się często właśnie na zimę. Zimowy nos może pojawiać się tylko okresowo lub utrzymać się na psim nosie do końca jego życia.
Zatem według wzorca jedynie pigment czarny, ewentualnie wątrobiany, jest uważany za prawidłowy, a wszelkie odstępstwa od tego za wadę. Sędziowie powinni zwracać na to uwagę na wystawach, jednak czy powinna być to obecnie wada dyskwalifikująca? Czy jest to kwestia europejskiej hodowli, czy może takie nosy również pojawiały się w krajach pochodzenia? Trudno powiedzieć. Pigment jest o tyle ważny, że charty perskie powinny być ciągle psami zdolnymi do pracy, są rasą myśliwską o konkretnym pochodzeniu geograficznym. To pierwotnie charty pustynne, pracujące w wysokich temperaturach i przy dużym nasłonecznieniu. W takim klimacie jasny nos byłby bardziej narażony na poparzenia słoneczne i raka skóry.

 

 

źródła:
http://www.saluki.se/index.php/sv/omsaluki/salukins-faerger
http://www.carolinecoile.com/blog/color-me-saluki
http://homepage.usask.ca/~schmutz/SalukiColor.html
http://www.doggenetics.co.uk/
https://hbtosainu.wordpress.com/literatura-kynologiczna/linki/
http://www.k9web.com/dog-faqs/breeds/salukis.html
http://www.thesalukiarchives.com/index.php/faq/saluki-colours
Caroline Coile, About brindles, „Sighthound Review” 2010, nr 1, z. 1
Dayna L. Dreger , Sheila M. Schmutz, A new mutation in MCIR Explains a coat color phenotype in 2 „old” breeds: saluki and afghan hound, „Journal of Heredity” 2010, nr 101, s. 644-649
Brian Patrick Duggan, Casey Gonda, Lin Hawkyard, Brindle Pattern Research Team Report, wydano 5 marca 2011 dla Saluki Club of America
Terence Clark, Brindle in salukis from the countries of origin (COO), The Society for the Preservation of Desert Bred Salukis Newsletter, jesień 2010
Casey Gonda, Coat color in salukis – what’s all the fuss?, The Saluki, 2010

 

 


Tekst i grafiki: (c) Magdalena Rudnicka dla saluki.pl

3

Brak komentarzy

Skomentuj

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *